Ferdinand Fransen (1928 – 2021)

Door: Arjen Lutgendorff


Ferdinand Gregorius Fransen, Godfather, de ‘tycoon van Twente’, Ferdinand de Grote, de legendarische, klaverjasser, de Bourgondiër uit Twente, Ferry (voor intimi), aartsvader, Mr. Arke, busboer, Oom Ferdinand, boegbeeld van de Nederlandse reiswereld, Prins Carnaval van Enschede, voorzitter van FC Twente. Het zijn slechts enkele van de ‘bijnamen’ van Fransen. Met zijn overlijden is een reisicoon niet meer onder ons, maar in de harten en gedachten zal hij bij velen blijven voortleven.

Dankbaar Fransen werd in 1928 geboren in een arm gezin en was tien jaar oud toen hij zijn vader, die schilder/aannemer was, verloor. ‘In de oorlog maakte het gezin Fransen een zware tijd door, vaak was er te weinig te eten. De jonge Ferdinand vond het vreselijk om daarvoor aan te kloppen bij familie. Nog meer moeite had ermee dat hij daarvoor vooral dankbaar moest zijn. Hij nam zich voor dat hij dat nooit meer wilde meemaken en dat zijn kinderen het beter zouden krijgen’, zo staat te lezen op de website van Landgoed De Wilmersberg waarvan de familie Fransen eigenaar is. Knokken “Mijn moeder was maar wat blij dat ik als 16-jarige (in juli 1944, red.) een baantje kreeg bij het Enschedese busbedrijf Arke en Ten Barge (een busbedrijf dat vervoer van arbeiders naar de Enschedese textielfabrieken verzorgde, vernoemd naar de eigenaren Frits Arke en Jan ten Barge, red.). De vijftien gulden loon die ik elke vrijdag meenam naar huis, kon zij als weduwe met vier opgroeiende kinderen heel goed gebruiken. Het was geen vetpot. Ik weet wat het is om met een hongerig gevoel naar bed te gaan. Zo’n jeugd (Fransen groeide op in de Enschedese wijk De Veldkamp, red.) vormt wel je karakter. Je leert er door te knokken. Dat is me in de reiswereld met zijn harde concurrentie goed van pas gekomen", zo laat Fransen weten in het Nederlands Dagblad van 29 november 1994. Van reizen scheen Fransen toen hij met zijn baantje begon niks te weten, maar hij was goed in aardrijkskunde. Na de oorlog begon het bedrijf ook reizen per bus uit te voeren naar Duitsland, Oostenrijk, België en Frankrijk. Samen met compagnon en beste vriend Hennie Agterhuis kreeg Fransen in 1957 aandelen in het bedrijf en in 1967 namen ze het gehele bedrijf over. Niemand zeurde "Ha, ha, ha, weet je hoe dat vlak na de oorlog ging? Nou, we hadden bussen met linnen kappen. Als het hard ging regenen, liep het water er dwars doorheen. Maar niemand zeurde. De mensen zetten gewoon hun paraplu's op en gingen over tot de orde van de dag. Nu vallen de mensen bij wijze van spreken al over een kruimeltje op de vloer. Maar wat wil je? We zijn natuurlijk bijna allemaal verwend. Ik rijd ook in een dikke auto hoor." Ferdinand Fransen – Het Parool, 7 januari 1989 De grootste van Nederland Fransen stopte eind per 1 december 1994, op 66-jarige leeftijd, met werken bij Arke. Op dat moment was hij er 50 jaar werkzaam en bestond Arke 60 jaar. Het bedrijf was de grootste reisorganisatie van Nederland waar ruim 880 mensen werkten met ongeveer 950 miljoen gulden omzet en een winst van circa twintig miljoen gulden, waarvan 11 % via touroperating, 8% via retail en 10,5% via zakenreizen. In 1994 reisden 460.000 mensen met Arke. Opvolger van Fransen was Erik Jan Nederkoorn, die daarvoor bij Fokker werkzaam was geweest.

In bussen investeren “Ik wist het bedrijf er na de oorlog van te overtuigen in bussen te investeren. De mensen hadden zes jaar lang nauwelijks meer gezien dan de eigen omgeving. Ze wilden erop uit. Eerst waren het vooral dagtochten. Toen het economisch beter ging, organiseerden we ook veel meerdaagse reizen naar bijvoorbeeld Duitsland en Oostenrijk." Ferdinand Fransen - Reformatorisch Dagblad, 23 november 1994 Aansprakelijk De Consumentenbond is op zijn strepen gaan staan en heeft heel wat rechten afgedwongen. Maar ik blijf erbij dat de reisorganisaties niet voor alles aansprakelijk kunnen worden gesteld. Dat gedoe met die vertragingen, daar kunnen wij echt niets aan doen.” Ferdinand Fransen over de rechten van passagiers bij Air Holland - Algemeen Dagblad, 17 september 1988 Sand, sea and sex “De drie s-sen zijn in het reisvak nog altijd erg belangrijk. Sand, sea and sex. Dat willen erg veel mensen. Lekker op een warm strand liggen luieren, een beetje zwemmen en ’s avonds gezellig uitgaan. Spanje is daar heel geschikt voor. Zelf ben ik nogal weg van Mallorca. Ik heb grote delen van de wereld gezien, maar Mallorca blijft toch trekken. Daar ben ik met mijn gezin al twaalf keer naartoe geweest. Dat vinden ze wel eens gek van de directeur van zo’n grote reisorganisatie. Maar daar vind je gewoon alles wat je zoekt. Ideaal.” Ferdinand Fransen, 30 juni 1984 Billen bloot „Er is niets zo duister als de toeristenmarkt. Er zijn maar weinig touroperators die met hun billen bloot durven te komen.” Ferdinand Fransen - Turbantia, 31 mei 1975

image

Veertien dagen “Ouders in Engeland mogen zelf bepalen wanneer ze met hun kinderen bulten de zomervakantie nog eens veertien dagen op vakantie willen gaan. Een kind dat veertien dagen ziek is blijft toch ook niet zitten?" Ferdinand Fransen over vakantiespreiding - Het Parool, 29 augustus 1979 Tukker “Ik voel me nog altijd een echte Tukker. Geboren in Enschede en getogen in de wereld. Laat niemand denken dat een echte Tukker altijd een boertje is. Ik erger me nog wel eens over die misplaatste opvatting. Je moet als Tukker in het westen altijd extra oppassen. Toevallig heb ik daar zelf weinig last van, want ik ben een brutale jongen.” Ferdinand Fransen - De Telegraaf, 18 jun 1983 Voor een ton de boot in In de jaren zestig nam Fransen het initiatief voor het organiseren van vliegreizen. “We liepen daar in Nederland mee voorop. Ik wist zeker dat het vliegtuig een belangrijke rol zou gaan spelen in het vervoer van toeristen naar Zuid-Europa. Het eerste jaar van onze vliegreizen gingen we voor een ton de boot in. Dat was reden voor een jaar van bezinning. Maar we gingen door. We groeiden als gevolg van de economische vooruitgang onstuimig. Nee, zon ontwikkeling kun je niet precies voorspellen. Dat overkomt je..." Ferdinand Fransen - Reformatorisch Dagblad, 23 november 1994 Busboer "Ik heb nog altijd grote liefde voor de bus als vervoermiddel. De bus is door sommigen in de reiswereld in het verdomhoekje gezet. Volkomen ten onrechte. Wie op z’n gemak veel van een land wil zien, die kan nog steeds het beste de bus nemen. Het is een hoogwaardig toeristisch product." Ferdinand Fransen – Het Parool, 7 januari 1989 Rijp Eind jaren zeventig investeerde Fransen achttien miljoen gulden in de bouw van een vakantiecomplex op Gran Canaria. Critici vonden de investering te riskant. “Ze dachten dat Arke eronderdoor zou gaan. Natuurlijk, er zat een risico aan. Maar dat was beperkt. Ik was tot de slotsom gekomen dat het zelf exploiteren van hoogwaardige accommodatie voordelig kon zijn. Ik kreeg gelijk. En nog eerder dan ik had verwacht. Of we ook wel eens misgokten? Natuurlijk wel. Ik herinner me dat we in 1975 reizen naar Gambia aanboden. Schitterend land! Maar ondanks de vele reclame bleef de belangstelling achterwege. De markt was er niet rijp voor. Nu is dat wel het geval." Ferdinand Fransen - Reformatorisch Dagblad, 23 november 1994 De doodskist van Arke “Ik geloof ook in mega. Volume is in de reiswereld uiterst belangrijk, omdat de winstmarges nog geen 1 procent zijn. Ik houd wel van risico’s nemen. Barbacan, mijn vakantiepark op de Canarische eilanden, kostte achttien miljoen gulden. De hele reiswereld zei dat dit project de doodskist van Arke zou worden. Maar ik legde daarmee de basis voor de groei van de jaren tachtig. Ik kan wel zeggen dat ik een vakman ben. Er zijn weinig dingen in dit bedrijf die ik niet zelf gedaan heb. Dat is het voordeel als je van heel klein naar heel groot gaat.” Ferdinand Fransen - Algemeen Dagblad, 1 januari 1994 Goed kunnen rekenen “In dit vak moet je goed op de centjes kunnen passen en dus goed rekenen. Het is, nog steeds, een branche van smalle marges. De hoge omzetten moeten het meestal doen." Ferdinand Fransen - Het Parool, 7 januari 1989 Cadeautje Ferdinand („Ferry") Fransen verraste zijn personeel in één week tijd voor de tweede maal. Alle 600 Arke-werknemers kunnen boven op hun vakantiegeld rekenen op een extra douceurtje. Voor ieder dienstjaar bij het bedrijf krijgen zij eind deze maand 1 procent extra salaris. Het minimum is 250 gulden, maar voor de trouwe personeelsleden kan het bedrag heel aardig oplopen. De Arke-eigenaar en directeur wrijft zich - één dag voordat hij het personeel zal inlichten - al in de handen over de vroegtijdige Sinterklaas-surprise voor al zijn werknemers, inclusief gepensioneerden. Hij houdt van dergelijke eenmansacties, hoewel de kosten van deze geste bijna de halve jaarwinst van Arke opslokken. Fransen is echter graag populair bij zijn personeel, dat hem, naar eigen zeggen, dan ook op handen draagt. “Ik ben een heel menselijke baas. Een mens onder de mensen. Niet iemand die hoog op een troon zit.” Ferdinand Fransen - De Volkskrant, 17 juni 1989

Gun oe de lol “Gun oe de lol. Dat motto is mij op het lijf geschreven. Het is nog altijd een misvatting dat carnaval een feest is van “drank en vrouwen; dat alle morele remmen worden losgegooid. Dat is dwaasheid. In de drie weken dat we nu bezig zijn, heb ik zoiets nog helemaal niet meegemaakt.” Ferdinand Fransen - Tubantia, 5 februari 1975 Ten koste van de bonafide ondernemingen “Er zijn nog altijd mensen die zich meer inspannen met het dwarsbomen van een ander dan met de ontwikkeling van het eigen product. Ik erger me het meest aan de situatie in de busbranche. Wild-west gedoe! Her en der ontstaan bedrijfjes die het niet zo nauw nemen met rijtijden en cao. Dat gaat ten koste van de bonafide ondernemingen." Ferdinand Fransen - Nederlands Dagblad, 29 november 1994 Relativeer “Ik relativeer voortdurend. Mijn rijkdom, mezelf. Ik ben ook maar een betrekkelijk mens met heel veel fouten. Ik vind niet dat ik zo’n geweldige vent ben. De dingen die ik heb, heb ik ook maar gekregen. Dat is niet iets waarop ik me laat voorstaan.” Ferdinand Fransen - Algemeen Dagblad, 15 januari 1994 Verkoop Ferdinand kreeg drie dochters, Monique, Ellen en Barbara. Zij hebben alle drie in het bedrijf Arke gewerkt en meegebouwd aan het succes. Geen van de dochters had echter de intentie om het bedrijf volledig over te nemen en zo is in 1989 en 1995 het bedrijf in twee tranches verkocht aan het Duitse TUI. In 2015 is de merknaam Arke verdwenen en hebben alle producten de naam TUI gekregen. Jongste dochter Barbara Fransen heeft de dagelijkse leiding over Agfra Holding. Milieu “Arke gaat de komende jaren meer op het milieu letten. De chauffeurs van touringcars en de reisleiding krijgen instructies, de klant krijgt meer informatie, en ook wordt er geëxperimenteerd met het drukken van reisgidsen op milieuvriendelijk papier. Er loopt een proef met een milieuvriendelijke bus”, aldus Fransen. De reisorganisatie is van plan voor de milieumaatregelen ‘enige tonnen’ uit te trekken, op een omzet dit jaar van 780 miljoen en een verwachte winst van veertien miljoen. “Het is weliswaar een bescheiden begin, maar het is belangrijk dat we als toonaangevende touroperator het signaal geven dat het milieu voor reisorganisaties steeds belangrijker wordt.” Ferdinand Fransen - De Volkskrant, 26 oktober 1991 Appels met peren Vrijwel altijd gaan die prijsvergelijkingen wel hier of daar mank, omdat appels met peren worden vergeleken. Het gaat niet alleen om of sprake is van dezelfde hotels, maar ook of overdag, 's avonds of 's nachts wordt gevlogen, de soort kamers, logies met of zonder ontbijt en ga maar zo door. Het publiek kan beter zelf de prijzen en producten vergelijken. Een bedrijf dat zoiets zelf doet is bij voorbaat verdacht van niet objectief te zijn.” Ferdinand Fransen over partijen die aan prijsvergelijkingen doen - De Telegraaf, 2 oktober 1989 Afscheidsfeestje Aan de Golf van Cadiz in Spanje werd het 60-jarig bestaan van Arke gevierd en Fransen uitgezwaaid. Alle personeelsleden (800, waarvan 55% jonger dan 30 jaar) mochten mét partner mee. In een toespraak, daar in Spanje, zou Fransen hebben gezegd: "Ik vind het heel erg om afscheid te nemen, maar ik ga met een blij gevoel weg, want mijn opvolging is goed geregeld." De Volkskrant schreef destijds dat Fransen populair was onder het personeel en hen altijd een riante winstdeling liet toekomen. Op kantoor legde hij graag een kaartje in de kantine, zodat hij meteen op de hoogte was van wat er speelde en er werd nagepraat over de wedstrijden van FC Twente, waarvan hij jarenlang voorzitter was. Nadat Fransen met pensioen ging, bleek hij voorzitter van de raad van commissarissen. Een jaar na zijn pensioen nam TUI 60% van zijn aandelen in Arke over, nadat hij eind jaren ’80 al 40% van zijn aandelen had verkocht.

Het leven is keihard “De eerste tien jaar kon ik niet over hem praten zonder ontzettend emotioneel te worden. Hij heeft zoveel voor mij betekend. Hij heeft een aantal hartinfarcten gehad en ik denk dat die mede veroorzaakt werden door de zorgen die hij had op kantoor. Ik denk dat ik zelf een beetje verantwoordelijk ben voor zijn dood, want hij was niet direct een ondernemer. Hij was meer een boekhouder. En een verschrikkelijk intelligent, wijs en kunstzinnig man. Hij zei altijd als ik weer eens risico’s ging nemen ‘je moet het maar doen, maar ik ben er bevreesd voor’. Ik die zo makkelijk met spanningen kon omgaan, hij die alles in zich hield. Hij wist dat hij het aan zijn hart zou krijgen en hij wist ook dat hij mij niet moest remmen. Wat gebeuren moet, moet gebeuren, maar zo’n echte vriend heb ik nooit meer gehad. Met Hennie deelde ik het bedrijf, lief en leed, dag en nacht. We waren twee volkomen tegenpolen. Ik ongelooflijk dynamisch en ondernemend, hij contemplatief. Hij vond die reiswereld eigenlijk maar een hoop mensen met bijzonder weinig verstand. Een hoop kouwe drukte. Ik denk dat heel veel mensen in hun leven niet zo’n fijne vriend ontmoeten. Ik ben dankbaar voor de tijd met hem. Je wist toch dat hij dood moest gaan. Hij werkte de laatste paar jaar al niet meer. 52 jaar was hij. Tien maanden later stierf mijn broer aan kanker. Toen had ik zoiets van ‘waar doe ik het allemaal voor, dat gesappel met die reizen en die kleine winstmarges’. Heb ik een tientje op de reizen gedaan. Toen de gidsen uitkwamen van de reisbureaus zag ik dat mijn tientje een tientje te veel was. Want die trouwe klant van Arke gaat dan gewoon naar een ander. Het leven staatje zoiets niet toe, dat is de les die ik geleerd heb. Het leven is keihard en je zult moeten blijven bikkelen.” Ferdinand Fransen - Algemeen Dagblad, 15 januari 1994 Consumentenbescherming Touroperators zien zich gedwongen tot prijsverhoging over te gaan als gevolg van een in werking tredende nieuwe wet, die de belangen van reizigers beter moet beschermen. Dat zegt Ferdinand Fransen, directeur van Arke Reizen en vice-voorzitter van de Vereniging van reisorganisaties (VRO) in de ANVR Belangrijk in de nieuwe wet is de bepaling, dat de touroperator alle schade moet vergoeden, die voortvloeit uit een verkochte vakantiereis. “Wie in een Spaans hotel door de stoel zakt en de rug breekt, kan niet de hotelier maar alleen ons aansprakelijk stellen" zegt Fransen, “en als een vliegtuig niet op tijd vertrekt zal de klant eveneens de touroperator aanspreken.” Ferdinand Fransen - Leeuwarder Courant, 8 februari 1992 Problemen “Ik denk dat ik door mijn blijmoedige, optimistische mentaliteit in staat ben nare dingen van mij af te schuiven. Dat is, geloof ik, een van de redenen dat ik zo groot geworden ben. Ik ben iemand van eerlijkheid. Van recht door zee. Als er problemen zijn, wil ik ze zo snel mogelijk oplossen. En als die problemen niet zijn op te lossen wanneer je er je best voor hebt gedaan, moet je het van je afzetten. Dat aanvaarden als een fait accompli. Basta. Ideeën en gedachten moeten sudderen, problemen niet.” Ferdinand Fransen - Algemeen Dagblad, 15 januari 1994 Prins Ferry II “Terwijl de Arke-familie de polonaise maakt en Fransen op de eettafel afscheidsliederen zingt, maakt, Nederkoorn (de opvolger van Ferdinand Fransen, red.) duidelijk dat hij geen 'Prins Ferry ll' wil en kan zijn.” De Volkskrant, 12 november 1994 Nergens vies van zijn “Ik wil alles meemaken. Ik heb slangen gegeten, en van die Chinese eieren die ze begraven. Je moet nergens vies van zijn, vind ik. Die verschillende eetculturen vind ik prachtig. Waar ik moeite mee heb, is reizen in een land waar je de dictatuur proeft. Waar je uit elke spleet ruikt dat er geen vrijheid is.” Ferdinand Fransen - De Volkskrant, 19 augustus 1994

“Ik ben eenoog” “Ze zijn allemaal verdwenen. Ik denk dat ik een betere ondernemer was, een betere vakman. Ik durfde risico's te nemen, waar anderen stil bleven staan. Ik liet Barbacan, een vakantiecomplex op de Canarische eilanden, bouwen. Ik vond het zelf exploiteren van hoogwaardige accommodatie noodzakelijk. Critici vonden dat donders riskant, maar ik kreeg gelijk. In het land der blinden is eenoog nu eenmaal koning. Ik ben eenoog.” Ferdinand Fransen over zijn concurrenten in de jaren ’50 en ’60 - De Volkskrant, 28 november 1994 Bedriegt “Als iemand me bedriegt, pak ik hem drieëndertig keer terug.” Ferdinand Fransen over John Block - Elsevier 1991 Comfort 'Dat heb ik vroeger gedaan, toen ik minder geld had. Nu niet meer. Op zon camping sta je boven op elkaar, je hebt geen privacy. In Barbacan kan ik lekker op mijn eigen balkon gaan zitten en heb ik van niemand last. Ferdinand Fransen over kamperen - De Volkskrant, 19 augustus 1994 Zetbaas “Ik ben nog één van de laatste echte ondernemers, de rest is zetbaas.” Ferdinand Fransen - De Telegraaf, 30 juli 1994 Tranen “Je moet ook vooraan staan als het moeilijk gaat. Ik ben nooit een probleem uit de weg gegaan. Als je mensen moet ontslaan, dan komen daar tranen bij, ja, het doet pijn. Maar je moet hard zijn, want als je zacht bent, zak je met het hele bedrijf door het ijs!” Ferdinand Fransen over het ontslaan van medewerkers - De Volkskrant, 28 november 1994 Status “Status interesseert me geen zak. En macht ook niet. Macht hebben is helemaal niet leuk.” Ferdinand Fransen - De Telegraaf, 30 juli 1994

Deel dit artikel