Hardeman vertrekt bij ANVR: “100% duurzaamheid bestaat niet”

Door: Arjen Lutgendorff


Gerben Hardeman verlaat na ruim tien jaar de ANVR waar hij dé duurzaamheidsexpert was. TravelPro sprak Hardeman over zijn vertrek, overtoerisme, ondertoerisme, de huidige situatie en de toekomst. Het moet gek voor je zijn om na zo’n lange tijd weg te gaan bij de ANVR… “Ja, het voelt ook nog steeds een beetje vreemd. Dat ik nu een nieuwe baan heb, is ontstaan tijdens de coronacrisis. Het is voor mij een periode geweest waarin ik ben gaan nadenken over wat ik nog wilde. Op het moment dat ik deze functie voorbij zag komen, was dat een schot in de roos. Ik wilde nog iets met duurzaam toerisme doen bij een overkoepelende organisatie. Als programmaleider duurzaamheid bij NKC zal ik mij veel meer rechtstreeks tot camperaars/reizigers richten dan dat ik gewend was in mijn functie bij ANVR, dat is voor mij een nieuwe uitdaging.” Ben je een camperaar? “Dat is hybride, want het hangt af van de bestemming. Jaren geleden ben ik in Australië en Nieuw-Zeeland geweest en dat waren ultieme bestemmingen om met de camper te ontdekken. Misschien dat ik nu vaker met de camper op pad zal gaan.” Was je in je beginperiode bij de ANVR fanatieker in het er doorheen krijgen van je punten? “Nee, ik ben altijd even fanatiek geweest. Als het om duurzaamheid gaat, moet je een lange adem hebben en daarnaast doorzettingsvermogen en wilskracht tonen. Ik heb mij tot het eind hard gemaakt voor duurzaamheid binnen de reissector. Je kan je mijn betoog over plastic vast nog wel herinneren tijdens het ANVR Congres in Belfast. Het is altijd mijn passie geweest om plekken te verbeteren en mooier te maken.” Hoe zit het eigenlijk met de duurzaamheidsprojecten tijdens de coronacrisis? “Het laatste half jaar merk ik dat duurzaamheidsprojecten tot stilstand zijn gekomen door de coronacrisis. Ik zou een aantal projecten opstarten, maar tot op heden staan deze allemaal reserve. Ik ben niet een type mens dat graag op de reservebank zit. Ondanks het feit dat het juist nu belangrijk is om ons voor te bereiden op een toekomst waarin duurzaamheid beter geïntegreerd en genormaliseerd is in het toeristisch product en bedrijfsvoering, is de realiteit dat bedrijven er (logischerwijs) alles aan doen om zelf te overleven op dit ogenblik. Duurzaam toerisme gaat in de basis om people, planet en profit, maar als een van de drie pijlers helemaal wegvalt dan is er geen balans voor de andere twee pijlers.”

Gerben Hardeman


“Niet iedereen beseft het dat het een voorrecht is om op vakantie te gaan”

Iedereen was aan het klagen over overtoerisme, maar nu zitten we met ondertoerisme… “Dat is inderdaad ook niet goed. Je moet een goede balans hebben voor de toekomst, maar nu zijn er zoveel onvoorspelbare factoren. Met mijn baan hield ik mij bezig met een duurzame toekomst voor de reissector, maar als alles op een gegeven moment onvoorspelbaar is dan is het moeilijk de toekomst te voorspellen. We zijn bezig geweest met toekomstscenario’s en workshops met onder andere Bas Hillebrand (Professor of innovation in tourism Nyenrode Business Universiteit, red.) om toch ons voor te bereiden op de toekomst. We gaan gewoon weer op reis, maar hoe, wat en wanneer, en hoe het gedrag van de consument is veranderd, daar zijn nogal wat vraagtekens over.” Wat vind jij ervan dat duurzaamheid bij de ANVR op dit moment minder prioriteit heeft? “Ik begrijp het dat je bezig bent met blussen wanneer het huis in brand staat, maar ik hoop wel dat wanneer het huis straks opgeknapt gaat worden dat dat duurzaam gaat. Duurzaamheid is iets dat heel lang duurt, iets waar je een hele lange adem voor nodig hebt, iets dat je niet zomaar uit de kast kan pakken. Ik begrijp de redenering vanuit de ANVR dat duurzaamheid nu even tijdelijk aan de kant wordt geschoven om maar zoveel mogelijk partijen te redden, maar vanuit mijn eigen bubbel zou ik ervoor willen pleiten om duurzaamheid weer zo snel mogelijk op te pakken. De ANVR heeft met haar leden wat betreft duurzaamheid iets op de rit gezet. We zijn een benchmark geworden voor verduurzaming in de Europese toerismesector. Ik denk juist nu, in deze tijd, zou je die leiderschapsrol door moeten zetten. Ik begrijp de redenering, maar ik vind dat je juist nu verder moet met verduurzaming en lange termijn visie.” Jullie wonnen op een gegeven moment de ‘Tourism for Tomorrow award’ voor de co2-calculator. Hoe is het uiteindelijk gegaan met die co2-calculator? “Het was een mooi initiatief dat veel investering nodig had om up to date te blijven. Op een gegeven moment is de co2-calculator ondergebracht bij Travellife, zodat bedrijven die bezig zijn om hun duurzaamheidsprestaties te verbeteren er automatisch gebruik van kunnen maken. Het idee achter de calculator is altijd geweest: meten is weten en via de calculator kom je erachter waar je co2-reductie moet bewerkstelligen. De reisorganisatie moet weten waar de pijnpunten liggen om tijdens de reis uiteindelijk minder co2 te laten uitstoten. Met de co2-calculator hebben we bewerkstelligd dat bedrijven kritischer zijn gaan kijken wat ze konden doen en wat ze consumenten konden adviseren. Er zijn heel veel nieuwe inzichten uitgekomen, maar we weten dat er nog flinke stappen zijn te maken.”

Gerben tijdens het ANVR Congres in Belfast

Er wordt sinds de introductie van de co2-calculator alweer heel anders naar reizen gekeken… “Ja, maar ook door de coronacrisis wordt er op een andere manier naar de luchtvaart gekeken. De roep om alternatieve vervoersmiddelen en brandstoffen wordt groter. Ook de luchtvaartsector staat in brand. Je ziet dat er veel staatssteun naar luchtvaartbedrijven gaat, want anders overleven die niet. Ik vind dat je aan die steun bepaalde duurzaamheidsvoorwaarden moet koppelen, helemaal op dit kantelpunt. Bijvoorbeeld dat het bijtanken met duurzame brandstoffen een verplichting wordt en daar met de herstart van het vliegen een prijskaartje van € 10 of € 20 extra per jaar voor duurzame brandstof voor in rekening brengen. Ik denk dat niemand daar slapeloze nachten van krijgt.” Dus een vakantie wordt geen honderden euro’s duurder? “Nee, nee, niet in een jaar, maar wel met de tijd. Het is een voorrecht om op vakantie of op reis te gaan en dat beseft lang niet iedereen zich. Wereldwijd gezien kan zich (ook voor de coronacrisis) maar een klein percentage zich permitteren om op reis te gaan. Ik bedoel ook niet dat de prijsverhoging een doel op zich moet zijn, maar ik vind dat we wel de echte prijs voor een reisproduct moeten gaanvragen, inclusief de milieukosten, duurzame brandstoffen, de verborgen kosten die een bestemmingen maakt, enzovoorts. We moeten erin slagen om geleidelijk aan naar de echte prijs te gaan. Iedereen moet op een gezonde manier betaald worden voor wat men doet. Daar liggen kansen om er beter uit te komen. ‘Building back better’, het lijken loze termen, maar het is wel degelijk iets wat kansen biedt. Sommigen denken; laten we zo snel mogelijk teruggaan naar het oude verhaal en zoveel mogelijk op prijs te concurreren, maar ik zou het moment aangrijpen om waarde toe te voegen en met betere marges te werken. De toekomst overleven heeft ook met marges in de hele keten te maken. Ik denk dat we heel kritisch moeten kijken naar het prijsmodel dat heel lang is gehanteerd in de toerismesector.” Toen jij aan de slag ging had je wellicht bepaalde doelen. Is het je meegevallen hoeveel partijen de toezeggingen op het gebied van duurzaamheid hebben waargemaakt of is het je juist tegengevallen? Hoe kijk je er op terug? “Ik had van tevoren niet verwacht dat het zo langzaam zou gaan. Op het moment dat je met verduurzaming bezig bent ga je echt nadenken over je product, hoe je omgaat met partners, met gemeenschappen op lokale bestemmingen. Er gaat een heel proces aan vooraf. Ik heb altijd geweten dat het niet van het een op het andere jaar gaat, maar als ik erop terugkijk dan heb ik gemerkt dat samenwerking cruciaal is. We hebben in het toerisme te maken met private en publieke samenwerkingen en je weet dat dat heel veel tijd gaat kosten, zeker in de publieke sector. Iedereen weet dat dat niet zo snel werkt. Ook de samenwerking tussen de bedrijven; elkaar vertrouwen, weten dat je met elkaar een hoger doel hebt. Ook al ben je concurrenten, toch met elkaar samenwerken. Met de koplopersgroep binnen de ANVR, die allemaal voorop lopen met verduurzamen, hebben we in onze visie als stip op de horizon voor 2025 gesteld dat duurzaamheid in de bedrijfsvoering en productontwikkeling van alle ANVR-leden geïntegreerd moest zijn kortom duurzaamheid genormaliseerd is. Dat is over vier jaar, maar ik verwacht dat het iets langer gaat duren. Er zijn meer bedrijven mee aan de slag, de middenmootgroep is groter aan het worden en ik zie dat er meer bedrijven achter de schermen trainingen zijn gaan volgen en met Travellife-certificering bezig zijn. Bedrijven zijn aan het inzien dat ze (sneller) moeten veranderen.”

Frank Oostdam en Gerben Hardeman in Dallas waar zij de Tourism for Tomorrow Award kregen uitgereikt voor de co2-calculator.

Het lijkt soms wel of vliegen not done meer is. Ik krijg nog weleens de vraag of ik vind dat je nog wel mag vliegen, of de vraag hoe vaak vliegen per jaar nog oké is. Hoe kijk jij daar naar? Het houdt mensen bezig. “Vliegen op zich is niet het probleem, maar wel de fossiele brandstoffen die gebruikt worden en het geluidsoverlast. Het probleem is ook een beetje dat duurzaamheid, zoals het in Nederland wordt geframed, gelijk staat aan ‘het milieu’. Dat is deels ook zo, maar duurzaamheid bestaat uit meerdere componenten (‘people, planet profit’). En tussen die componenten moet je de juiste balans vinden. Dat vind ik dan ook het moeilijke in de discussies. De echte milieu-diehards laten mij weleens weten dat ze vinden dat reisorganisaties geen lange afstandsvluchten meer moeten aanbieden. Zij vinden dat dat niet meer kan. Maar goed, er zijn ook ontvangende gemeenschappen die totaal afhankelijk zijn van inkomstenstromen uit toerisme. Toerisme kan ook iets goeds brengen indien het verantwoord gemanaged wordt. Het kan ervoor zorgen dat er door de inkomsten natuurbehoud is, wildparken met minder stropers te maken hebben, dat er voorzieningen worden getroffen waarvan ook mensen die er wonen profiteren et cetera, et cetera. etc. Er zitten heel veel kanten aan toerisme. Duurzaamheid is niet zwart-wit en 100% duurzaamheid bestaat niet. Ga je een lange vliegvakantie maken, doe dat niet voor een week. Blijf dan zo lang mogelijk. Pak voor zover mogelijk een directe vlucht. Reis met lokaal vervoer. Ontdek door te wandelen of fietsen. Bezoek lokale ambachten, koop lokale souvenirs, eet bij lokale restaurant, enzovoorts. Als je kijkt naar duurzaamheid kan je je negatieve impact proberen te verkleinen (door bijvoorbeeld een rechtstreekse vlucht te nemen) en je kan de positieve impact van je reis vergroten. In je zolderkamertje zitten met zonnepanelen op je dak en de deur niet uitkomen is misschien een duurzaamheidsmodel, maar de mens zit zo in elkaar dat we dingen willen ontdekken en van het leven willen genieten. Het is niet zo zwart-wit dat je helemaal niet meer op vliegvakantie kan. Het is denk ik wel zo dat mensen, zeker na de coronacrisis, vaker gaan nadenken over een weekendje Barcelona. Mensen zijn er nu ook achter dat een weekendje ontspannen ook dichterbij huis kan.” Er komt geen waarschuwing op de ‘verpakking’ van een reis? Bijvoorbeeld: een stedentrip is niet duurzaam… “Nee, maar er kan wel iets worden gedaan aan het informeren en verleiden van de consument. Bijvoorbeeld informeren wat betreft alternatieve, duurzamere vervoersmiddelen. Of dat je kan zien welke vlucht de minste co2 uitstoot. Je moet niet steeds het vingertje omhoog houden wanneer je communiceert over duurzaamheid. Er zijn een aantal eco-bewuste reizigers die op alle duurzaamheidsaspecten letten en bij wijze van spreken hun eigen footprint uitrekenen. Het grootste gedeelte van de reizigers, die willen wel goed doen wat betreft duurzaamheid, maar die zijn niet geïnteresseerd in belerende dingen. Zij willen dat het hen makkelijk wordt gemaakt om de meest verantwoorde keuze te maken. Ik denk dat we daar naartoe moeten. Reizigers helpen én verleiden om de meest verantwoorde keuze te maken. Dus iemand die naar het reisbureau komt voor een stedentrip Parijs, die wijs je erop dat de trein het meest comfortabele en snelle vervoersmiddel naar Parijs is naast het feit dat het ook het meest duurzame vervoersmiddel is. Je moet de klant verleiden om te kiezen voor de duurzame opties. Bij veel stedentrips zie je nog steeds dat de klant wordt verleid met de prijs, inclusief vlucht en excursie. De beste duurzame keuze moet bovenaan komen, dat zou het nieuwe normaal moeten worden. Daarin valt nog een wereld te winnen.” Is er nog iets waar je je hard voor hebt gemaakt vanuit ANVR waarvan je het jammer vindt dat het niet is gelukt? “Ja, een groot klimaat-/duurzaamheidsfonds. Via dat fonds zouden we via een soort Calamiteitenfondsbijdrage, destijds € 2,50, een duurzaamheidsbijdrage bij elke reis vragen. Daarmee hadden we als branche allerlei duurzaamheidsprojecten kunnen steunen. Bijvoorbeeld op het gebied van klimaat, sociale projecten waarbij je jongeren uit achterstandsgebieden opleid en traint om in toerisme te werken, enzovoorts, enzovoorts. Dat is er, ik praat over circa vijf jaar geleden, niet doorgekomen bij het toenmalige bestuur. Dat vind ik tot op de dag van vandaag een gemiste kans, want we waren onze tijd ver vooruit geweest als we dat voor elkaar hadden gekregen. Dan hadden we het imago van de branche een betere boost kunnen geven. Er was een krappe meerderheid voor het idee in het bestuur, maar het fonds zou er alleen komen als het bestuur er unaniem over eens zou zijn. Dat was helaas niet het geval. Men moet het dossier nog maar eens uit het digitale archief halen, dat weten ze wel te vinden.” Wat zijn je plannen bij NKC? “Heel veel. Ik ga me daar onder andere bezighouden de positieve impacts van het camperen te vergroten en de negatieve impacts te verkleinen. Je wilt ook de camperaar verleiden tot meest verantwoorde keuze tijdens het genieten van zijn hele camperreis. Denk bijvoorbeeld aan camperliefhebbers te helpen bij het verlagen van hun co2-voetafdruk. Zo staan daar de ontwikkeling en gebruik van alternatieve brandstoffen en elektrisch camperen nog in de kinderenschoenen. Dat moet ook nog een vlucht krijgen. Het is een van de zaken waar we voor gaan lobbyen, de mogelijkheid om overal in Europa je camper elektrisch op te kunnen laden. Daarvoor is veel lobbywerk in Europa nodig.” Succes met je nieuwe baan. Het lijkt mij overigens maar gek om in deze periode met een nieuwe baan te beginnen. “Het is heel raar, bizar. Ik heb collega’s alleen nog maar online gezien. Ik ben voor de lol maar eens langs het kantoor gefietst om het gevoel te krijgen waar ik straks zit. Ik ben positief gestemd dat er vanaf de zomer meer mogelijk is. Mag ik tot slot overigens van de gelegenheid gebruik maken om iedereen van harte te bedanken voor de fantastische momenten en samenwerking en wens iedereen het allerbeste voor een toekomst waarbij we weer veilig en verantwoord op reis kunnen!”

Iets minder duurzaam “Het is de verdienste van Gerben dat duurzaamheid is verankerd in de reissector en dat we een steeds grotere kopgroep hebben. Ik denk dat dit jaar moet zien als een overgangsjaar waarin alles erop is gericht om met zoveel mogelijk bedrijven uit de crisis te komen. Dat betekent dat daar, ook vanuit de ANVR, alle pijlen op zijn gericht en ietsje minder op alle flankerende activiteiten waaronder duurzaamheid. Hoe belangrijk ook. Ik ga ervan uit dat iedereen daar begrip voor heeft.” Reactie Frank Oostdam (directeur/voorzitter ANVR)

Deel dit artikel