“Toerisme en zéker massatoerisme zijn geen onschuldig fenomeen”

Door: Arjen Lutgendorff


In Pakhuis de Zwijger (Amsterdam) werd een drieluik georganiseerd over ‘Fair Tourism’ in samenwerking met InHolland. Na bijna tien maanden corona werd de stand opgemaakt met betrekking tot toerisme; waar staan we en waar gaan we naartoe? Zijn we anders naar toerisme gaan kijken en pakken we de kansen voor een reset goed op? Ilja Leonard Pfeijffer (schrijver Grand Hotel Europa) liet optekenen dat toerisme en zeker massatoerisme geen onschuldig fenomeen zijn.

“In grote lijnen is het een jaar zonder toeristen in Italië. Ik was begin november nog even in Venetië, toen het nog net kon, toen de besmettingen nog niet zo hoog waren opgelopen. Ik heb Venetië nog nooit zo gezien, nog nooit zo leeg en in het bezit van de autochtone bevolking”, aldus Pfeijffer. “Ik vond het adembenemend mooi, maar tegelijkertijd besef je dat het een heel tragisch decor is waarin je je bevindt. Venetië kan helemaal niet zonder toeristen. Het is ook tragisch om je te beseffen dat de stad eigenlijk niet zonder toeristen kan. Andrea Segre heeft een prachtige documentaire gemaakt over hoe toerisme de aard van de stad aantast.”

Gebrek aan alternatief “Ik denk dat deze crisis ons heeft geleerd hoe kwetsbaar een toeristische monocultuur is. Het echte probleem van Venetië tijdens de lockdown, en dat duurt nog steeds voort, is niet de afwezigheid van toerisme. Het échte probleem is de afwezigheid van enig alternatief voor toerisme. Het probleem daarbij is dat er nog nauwelijks Venetianen over zijn om een reset te bewerkstelligen. Het gebrek aan een economisch alternatief. De totale economie van Venetië draait om toerisme. Iedereen die er werkt of woont heeft iets met toerisme te maken.”

image
image

Afscheid van toerisme Pfeijffer laat weten dat hij voor Grand Hotel Europa veel onderzoek heeft gedaan naar toerisme. “Een factor die steeds wordt benadrukt in internationale studies, ook naar steden in Europa die grote aantallen toeristen mogen verwelkomen, is dat er eigenlijk maar twee steden zijn die telkens worden genoemd als steden die een dusdanige reële economie hebben en zich de luxe zouden kunnen permitteren om toerisme aan banden te leggen. De steden die telkens worden genoemd zijn Amsterdam en Berlijn. Als ze dat willen, dan moeten ze nu ingrijpen. Dat geldt dus niet voor al die andere steden; Florence, Barcelona, Praag, Venetië, daar is geen andere voldoende reële economie aanwezig om afscheid te nemen van toerisme.”

Hurricanehank/Shutterstock.com

Nauwelijks debat over toerisme “Een van de dingen waar ik mij heel erg over verbaas is dat er nauwelijks debat is over toerisme. Toerisme wordt gezien als een verdienmodel en daar kan je allemaal vraagtekens bij zetten. Het is een verdienmodel voor enkele private ondernemers waarvan er ook een groot deel buitenlanders zijn. Voor de gemeente is het geen verdienmodel, maar kost het geld. Dat wordt niet voldoende beseft. Ik denk dat elk toekomstig beleid moet beginnen bij het besef dat toerisme en zeker massatoerisme geen onschuldig fenomeen is. Het heeft allerlei problematische kanten. Het grijpt heel diep in op de sociale structuur van een stad, dat het van alles doet met de huizenprijzen, dat het inwoners steden uit jaagt. Pas als we zien dat het geen onschuldig fenomeen is, kunnen we de vraag stellen of we het wel willen.” Airbnb verbieden “Het is niet heel erg in de mode om de vrije markt aan banden te leggen, maar als je de vrije markt z’n gang laat gaan dan krijg je alleen maar meer toeristen en jaag je steeds meer inwoners de binnenstad uit. De gemeente moet de moed hebben om in te grijpen op het mechanisme van de vrije markt”, aldus Pfeijffer. “Daar zijn allerlei instrumenten voor. Je kunt je vergunningenbeleid op zo’n manier aanpassen. Je kan ervoor zorgen dat niet de hele stad ten prooi valt aan faciliteiten en winkeltjes voor toeristen, maar dat er ook faciliteiten zijn die het aanlokkelijk maken voor autochtonen om in het centrum te wonen. Je zou van alles kunnen doen met het beleid van hotels. Verder is het allereerste dat er zou moeten gebeuren Airbnb verbieden.”

AsiaTravel / Shutterstock.com

Rem op budget-vluchten Pfeijffer denkt dat het nuttig is om te realiseren dat massatoerisme, ‘het type toerist dat overlast veroorzaakt’, een vrij recent fenomeen is. “Natuurlijk is toerisme van alle eeuwen en verweven met ons zijn en wezen, maar massatoerisme dat overlast veroorzaakt is vrij recent en dat heeft alles te maken met budget-vluchten. Ik begrijp dat Amsterdam ook voor zijn diversiteit van de economie afhankelijk is van Schiphol, maar dat is toch een ander soort vluchten. Je zou misschien kunnen differentiëren en ik zou heel goed begrijpen als er een rem wordt gezet op budget-vluchten. Ook vanwege ecologische overwegingen. De zoektocht naar de waardevolle toerist komt uiteindelijk neer naar het eufemisme voor een zoektocht naar de vermogende toerist. Ik weet niet of dat per se een florissante toekomst voor de stad genereert.”

Deel dit artikel